Eros i seksualność

Eros i seksualność: stulecie przemocy, kontroli i wolności 

Wystawa Centrum Historii Miejskiej Europy Środkowo-Wschodniej skupia się na kwestii "Erosu i seksualności" w Europie Środkowo Wschodniej w ciągu "długiego" XX wieku. Jest to efekt współpracy grupy młodych historyków i projektantów z Ukrainy i zagranicy, proponujący nowe spojrzenie na jeden z najważniejszych, a pomimo to w dalszym ciągu negowany aspekt ludzkiej historii. Głównym celem wystawy jest postawienie pytań, zaproponowanie obrazów, idei i tematu dla dyskusji i refleksji, a także stworzenie przestrzeni dla takiej debaty. 

W większości kultur miłość i płciowość przyjmowały postać bogów i związane były z niezmiernie istotną płodnością ziemi oraz z przemijaniem i zmiennością ludzkiego życia. Europejski stosunek do seksualności ukształtował się na gruncie spuścizny starożytnych Greków i Rzymian oraz judaizmu i chrześcijaństwa.

Naturalny fenomen, jakim jest ludzka seksualność, określany był w różny sposób, w zależności od kultury, i podlegał zmianom. Ogółem w społeczeństwach tradycyjnych płciowość podlegała surowej kontroli za pomocą zasad, które wyznaczały role płciowe, orientacje, zachowanie, tożsamość genderową i seksualną; taki stan rzeczy istniał, dopóki zasady te nie przestały być uniwersalne i nienaruszone.

W Europie końca XVIII w., wraz z początkiem kształtowania się epoki nowoczesności, zaszły niespotykane dotąd zmiany w tej sferze. I choć nie była to prosta ani wyczerpująca historia nieustannego i nieuniknionego postępu, okres ten przyniósł ze sobą fundamentalne zmiany. Na początku XX w. większość europejskich miast stała się ośrodkami innowacji i emancypacji, a także wahań i konfliktów nie tylko w sferze polityki, nauki i sztuki, ale i seksualności. Wiedeń, stolica najważniejszego imperium Europy Środkowo-Wschodniej, był paradygmatycznym miastem zmian i eksperymentów – a jednocześnie konserwatyzmu i skandali.

Pod koniec XX w. możliwe i praktykowane role seksualne i genderowie, tożsamości i modele zachowania znacząco różnią się od tych, które istniały jeszcze sto lat temu. I chociaż wiek XX pozostawił spuściznę przemocy i terroru systemów politycznych, które szeroko wtrącały się w intymne życie swoich poddanych i ofiar, procesy emancypacji i liberalizacji były kluczem do dalszych zmian. Najważniejszym i najbardziej charakterystycznym przejawem tych procesów stał się rozwój walki o prawa seksualne jako nieodłączną część praw człowieka, podkreślanie równości, niedyskryminacji i godności każdego człowieka, skupienie się na różnych dziedzinach, w tym na prawach reprodukcyjnych, zdrowiu seksualnym, równości płci i walce z dyskryminacją z powodu orientacji seksualnej.

Ogółem, prawa seksualne gwarantują każdemu – niezależnie od orientacji seksualnej czy jakichkolwiek innych różnic – że podstawą seksu, partnerstwa i małżeństwa powinna być zawsze zgoda; wolność czy i kiedy być lub nie być seksualnie aktywnym; wolny wybór partnerów; wolny wybór czy i kiedy mieć dzieci; dostępność służby zdrowia w zakresie seksualności i reprodukcji; informację o seksualności, w tym edukację; szacunek wobec nienaruszalności cielesnej i możliwość prowadzenia bezpiecznego życia seksualnego, pełnego zadowolenia i przyjemności.

Choć stan praw seksualnych człowieka zmienia się na lepsze, ich ograniczony sukces świadczy o tym, jak wiele pozostało jeszcze do zrobienia. Gdyby zwrócić uwagę na dwa tylko problemy, zgodnie z raportem Human Rights Watch, "przemoc i dyskryminacja wobec kobiet – to globalna choroba społeczna, mimo całkiem realnych postępów ruchu międzynarodowego walczącego prawa kobiet", natomiast w osiemdziesięciu krajach homoseksualizm jest wciąż oficjalnie karany, w pięciu z nich – śmiercią. Handel kobietami jest inną formą zakrojonego na szeroką skalę procederu, szczególnie aktualnego i zagrażającego kobietom z krajów postradzieckich, w tym – z Ukrainy. Wystawa dotyka również i tego problemu.

Z pytaniami prosimy zwracać się do koordynatora projektów wystawowych
Centrum Historii Miejskiej,
Bohdana Szumyłowycza, b.shumylovych@lvivcenter.org, tel. : 275 17 34